De waarde van Transactive Energy voor ons toekomstige energiesysteem

Nieuwsbericht |
Systeemintegratie
Topsector Algemeen
|
.

Onlangs verscheen het Rapport ‘Transactive Energy in de Nederlandse context’, uitgevoerd door TU Eindhoven en TNO in opdracht van de Topsector Energie Systeemintegratie. Wij gingen in gesprek met Koen Kok, hoogleraar Intelligente Energiesystemen TU-e en Michel Emde, programmamanager Topsector Energie Systeemintegratie.

Wat Transactive Energy  is, wat de rol kan zijn voor ons toekomstige energiesysteem en vooral wat de waarde ervan wordt?

Transactive Energy , wat is het?
Emde: “Transactive Energy  is een manier om energie te verhandelen en hierover afspraken te maken. Bij deze energiehandel kunnen heel veel individuele spelers actief betrokken worden, waaronder ook consumenten.

Daarbij is het mogelijk om veel fijnmaziger en sneller vanuit verschillende doelen vraag en aanbod van energie bij elkaar te brengen. In dat matchen kan je bijvoorbeeld rekening houden met netbalans, voorkomen van congestie of handel. Dit alles kan bovendien volledig geautomatiseerd, waardoor ook bijvoorbeeld consumenten daar actief aan mee kunnen doen zonder daar zelf veel gedoe van te hebben.”

Kok: “Nederland loopt al lang voorop op dit gebied. Mensen herinneren zich misschien de PowerMatcher nog wel, twaalf jaar terug al gedemonstreerd in Groningen in de PowerMatchingCity veldproef, en ook in Denemarken en Duitsland. Platformen als USEF en GOPACS zijn daar later bijgekomen. Allemaal systemen die meer spelers betrekken bij de coördinatie in het energiesysteem en nieuwe coördinatiedoelen mogelijk maken.

De term Transactive Energy  is misschien redelijk recent. Maar de ontwikkeling van de technologie gaat al even terug. Tegelijk met de ontwikkeling van PowerMatcher in Nederland, werkten wetenschappers van PNNL, een van de nationale energielabs In de Verenigde Staten, aan een vergelijkbaar systeem op dezelfde principes. Die principes waren onder andere lokale beslissingen lokaal nemen, waardoor lokale, privacygevoelige gegevens lokaal blijven, interacties op basis van transacties in gestandaardiseerde protocollen en een ontwerp voor schaalbaarheid zodat kleine opwekkers en vraagsturing op grote schaal kunnen participeren. Later is Transactive Energy  er eigenlijk als parapluterm boven komen te hangen.”

Waarom is Transactive Energy  belangrijk voor ons huidige en toekomstige energiesysteem?
Emde: “In het huidige energiesysteem worden marktmechanismen al gebruikt om veel afstemming tussen vraag en aanbod te regelen. Deze werken tot nu toe prima, met een beperkt aantal actieve spelers op de markt, met een enkelvoudige doelstelling en een enkele energiedrager per markt. Vanuit het programma Systeemintegratie van de Topsector Energie is het de vraag nu in hoeverre deze bestaande marktmechanismen nog even goed blijven functioneren in het toekomstige systeem. Want in ons toekomstige energiesysteem is energieproductie niet langer regelbaar, is consumptie veel grilliger en gaan veel ook kleinere spelers een rol spelen.

Als we kijken naar ons toekomstige energiesysteem, is het te verwachten dat kortere tijdschalen en meer besef van lokaliteit belangrijker gaan worden bij het verhandelen van energie. Samenhang tussen de eerder genoemde doelstellingen vanuit veel meer spelers en voor meerdere energiedragers is dan belangrijk. Transactive Energy  kan daarbij mogelijk een grote rol gaan spelen. In ieder geval is het de moeite waard om dit verder te onderzoeken.”

In het rapport wordt gesproken over transacties gebaseerd op uitwisseling van waarde: welke waarde is dat en in hoeverre verschilt dat van het huidige systeem?
Kok: “In de huidige marktmechanismen in de energiesector wordt waarde met name toegekend aan de ‘commodity energie’, bijvoorbeeld in de vorm van kilowatturen elektriciteit of kubieke meters gas. Flexibiliteit, het vermogen om geplande energiestromen op korte termijn aan te passen, heeft nu al waarde op het niveau van de transmissienetwerken en de groothandelsmarkten, bijvoorbeeld voor de systeembalans en het voorkomen van congestie.

In de distributienetten kan flexibiliteit van grote waarde zijn bijvoorbeeld voor het voorkomen van overbelastingen en voor betere inpassing van nieuwe opwekkers als zon en wind, en nieuwe energievraag, zoals van elektrische auto’s en warmtepompen. Daar gaat het om waarde voor de netbeheerder.

Het kan echter ook gaan over waarde voor de eindgebruiker. Dan kan het bijvoorbeeld gaan over het toekennen van waarde aan lokaal opgewekte energie, of aan groen opgewekte energie.

Gek gezegd kunnen ouders hun Netflix abonnement wel delen met hun uitwonende kinderen, maar niet hun eigen opgewekte stroom.”

Wat is de maatschappelijke impact van grootschalige implementatie van Transactive Energy ?
Emde: “Vanuit de Topsector Energie Systeemintegratie wordt Transactive Energy  vooral gezien als een manier om meer integraal markt te bedrijven. Meer integraal enerzijds door doelstellingen in samenhang na te streven en anderzijds door meer partijen in staat te stellen om hier actief aan bij te dragen.”

Tot slot, wat zijn de belangrijkste ontwikkel en innovatie-vragen die we binnen nu en 3 jaar moeten aanpakken? 
Kok: “De technologie om Transactieve Energy toe te passen in elektriciteitsnetwerken voor maximaal twee coördinatiedoelen, in dit geval balanceren en congestiemanagement, is uitgebreid gedemonstreerd. Hoe het technisch ingezet kan worden om verschillende energiedragers te integreren – elektriciteit,  warmte, groen gas -  in de transitie naar een duurzaam energiesysteem is nog niet uitgezocht. Daarnaast zijn er vraagstukken over sociale innovatie en regulering, liefst in samenhang met de technisch-economische vraagstukken.”

Emde: “Vanuit Topsector Energie zien wij Transactive Energy  als een interessante aanpak. Maar het begint bij onderzoek naar welke knelpunten er in de toekomst zouden ontstaan op het moment dat we de huidige marktmechanismen ongewijzigd blijven hanteren. Als dat eenmaal duidelijk is, zal er zo nodig gekeken moeten worden naar nieuwe toekomstige marktmechanismen. Transactive Energy  is daarbij een belangrijke optie die meegenomen zou moeten worden.”

Topsector Energie is momenteel bezig met het ontwikkelen van een subsidietender voor onderzoek naar precies deze vraagstukken. Daar kunnen wij binnenkort meer over vertellen. Meer weten over Systeemintegratie? Bezoek onze website.